Ar-Ge faaliyetlerine yeni teşvikler getiren kanun tasarısı, herhangi bir tartışmaya konu olmaksızın çok hızlı bir şekilde ilgili komisyonlardan geçip, geçen hafta genel kurulda kabul edildi.

Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerinin daha çok desteklenmesi gerektiği, oldukça sık gündeme getirilen ve neredeyse hemen herkesin üzerinde mutabık olduğu bir konu haline geldi. Bu nedenledir ki, aralık ayında Meclis’e sunulan ve Ar-Ge faaliyetlerine yeni teşvikler getiren kanun tasarısı, herhangi bir tartışmaya konu olmaksızın çok hızlı bir şekilde ilgili komisyonlardan geçip, geçen hafta genel kurulda kabul edildi (5476 Sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun).

Daha önce mevzuatımızda bulun¬mayan birçok yeni kavram ve uygulamayı içeren düzenleme hakkında soru ve yanıtlarla bilgi vermek istiyoruz (sayfalarımızın hacmi nedeniyle açıklamalarımıza gelecek haftada da devam edeceğiz).

1. 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun'la yapılan düzenlemenin amacı nedir?

5746 sayılı Kanun'la, sürdürülebilir büyümenin sağlanması, Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi suretiyle rekabet gücünün artırılması, Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payının yükseltilmesi, katma değeri yüksek mal ve hizmet üretiminin artırılması, verimliliğin artırılması suretiyle üretim maliyetlerinin düşürülmesi amaçlanıyor. Ayrıca araştırmacı ve nitelikli işgücü istihdamının desteklenmesi, yurt dışındaki Türk araştırmacıların yurt içinde istihdamının özendirilmesi, Ar-Ge kapsamındaki doğrudan yabancı yatırımların ülkeye girişinin hızlandırılması, rekabet öncesi işbirliği projelerinin geliştirilmesi ve teşvik edilmesi de hedefleniyor.

Kanunla; yenilikçiliğe odaklanarak, istihdamı gelişmiş, katma değeri yüksek ürünler üreten, bu sayede verimliliği ve rekabetçiliği yüksek bir ekonomik ortam oluşturulması, böylece; ülkemizin uluslararası rekabet gücünü artıracak, ithalat bağımlılığını azaltacak, ihracatını artıracak, yenilikçilik kapasitesini geliştirecek, dünyadaki gelişmelere uygun bir altyapı oluşturulması; teşebbüsün, yenilikçiliğin ve verimliliğin teşvik edilmesi amaçlanmıştır.

2.Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden kimler yararlanabilecektir?

Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden,

a) KOSGEB tarafından 3624 sayılı Kanuna göre oluşturulan teknoloji merkezi işletmeler,

b) Münhasıran yurt içinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az 50 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezleri,

c) Kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projeleri,

d) Örgün öğrenim veren üniversitelerin herhangi bir lisans programından bir yıl içinde mezun olabilecek durumdaki öğrenci, yüksek lisans veya doktora öğrencisi ya da lisans, yüksek lisans veya doktora derecelerinden birini ön başvuru tarihinden en çok beş yıl önce almış kişiler yararlanabileceklerdir.

Kanun kapsamındaki destek ve teşvik unsurlarından yararlananların, kanunda öngörülen şartları taşıdıklarına ilişkin tespitler, en geç iki yıllık süreler itibarıyla yapılacaktır.

3. Kanunda, araştırma ve geliştirme faaliyeti nasıl tanımlanmaktadır?

5746 sayılı Kanun'da araştırma ve geliştirme faaliyeti; kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmalar olarak tanımlanıyor. Ayrıca çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetler olarak belirtiliyor.

4. Ar-Ge merkezi nedir?

Ar-Ge merkezi, dar mükellef kurumların Türkiye'deki işyerleri dâhil, kanuni veya iş merkezi Türkiye'de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurt içinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az 50 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimlerdir.

Asgari Ar-Ge personeli sayısının hesabında. Hilen ve tam zamanlı olarak çalışan personelin üçer aylık dönemler itibarıyla ortalaması esas alınacaktır.

5. Ar-Ge projesi nedir?

Ar-Ge projesi; amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak aynî ve/veya nakdî destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş projelerdir. Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde hazırlanan projeler de Ar-Ge projesidir.

6. Yenilik nedir?

5746 sayılı Kanun'da yenilik; sosyal ve ekono¬mik ihtiyaçlara cevap ve¬rebilen, mevcut pazarlara başarıyla sunulabilecek ya da yeni pazarlar yara¬tabilecek; yeni bir ürün, hizmet, uygulama, yön¬tem veya iş modeli fikri ile oluşturulan süreçler ve süreçlerin neticeleri olarak tanımlanmıştır.

7. Kanunla sağlanan destek ve teşvikler nelerdir?

5746 sayılı KanunTa. Ar-Ge faaliyetinde bulunan ve belirlenen koşullan taşıyanlara,

a) Ar-Ge indirimi,

b) Gelir Vergisi stopajı teşviki,

c) Sigorta primi desteği.

d) Damga Vergisi istisnası.

e) Teknogirişim sermayesi desteği olmak üzere beş ayrı destek ve teşvik sağlanacaktır.

Yukarıda sayılanların dışında, birden fazla kuruluşun, ölçek ekonomisinden yararlanmak suretiyle yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlayarak verimliliği artırmak ve mevcut duruma göre daha yüksek katma değer sağlamak üzere, rekabet öncesinde ortak parça veya sistem geliştirmek ya da platform kurabilmek amacıyla yürütecekleri Ar-Ge faaliyetlerine yönelik olarak yapılan ve fizibiliteye dayanan işbirliği anlaşması kapsamındaki çalışmalar da Ar-Ge harcaması olarak kabul edilecek.

Bu destek ve teşviklerin uygulanmasına ve denetimine ilişkin usul ve esaslar, TÜBİTAK'ın görüşü alınmak suretiyle Maliye Bakanlığı ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından birlikte çıkarılacak yönetmelikle belirlenecektir.

8. Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden hangi süreyle yararlanılabilecektir?

5746 sayılı Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden, 1 Nisan 2008 tarihinden başlanarak (Kanunun Mart 2008 içinde Resmi Gazete'de yayımlandığı varsayımı ile) 31 Aralık 2023 tarihine kadar yararlanılabilecektir.

9. Ar-Ge indiriminin esası nedir?

5746 sayılı Kanun'la sağlanan Ar-Ge indirimi, Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamının Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10'uncu maddesine göre kurum kazancının ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 89'uncu maddesi uyarınca, ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılması esasına dayanmaktadır.

Ayrıca bu harcamalar. Vergi Usul Kanunuma göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilecek, bir iktisadı kıymet oluşmaması halinde ise doğrudan gider yazılacaktır.

10. Kimler, Ar-Ge indiriminden yararlanabileceklerdir?

Teknoloji merkezi işletmeleri, Ar-Ge merkezleri, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslar arası tonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projeleri, Ar-Ge indiriminden yararlanabileceklerdir.

11. Kanunda, 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar- Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezleri için hangi ilave destekler sağlanmıştır?

500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezleri, Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamının yanı sıra o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamasının bir önceki yıla göre artışının yarısını da (Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10'uncu maddesine göre) kurum kazancının ve Gelir Vergisi Kanunu'nun 89'uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapabileceklerdir.

12-Kanunda, ilgili yıl kazancının yetersizliği nedeniyle yapılamayan Ar-Ge indirimi için neler öngörülüyor?

Kazancın yetersiz olması nedeniyle ilgili hesap döneminde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devredilecektir. Devredilen tutarlar da takip eden yıllarda Vergi Usul Kanunu'na göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınacaktır.

Kaynak: Erdal Çalıkoğlu - Ekonomist- 9 Mart 2008